तुम्ही आहात 'निर्णायक टप्पा' (The Reckoning).

ओळख (The Recognition)

तुम्ही उभारलेली रचना (configuration) आता विरघळत आहे. तुम्ही अपयशी झाला आहात म्हणून नाही — तुम्ही अपयशी झालेला नाही. कारण ज्या कामासाठी तुम्ही ती रचना उभारली होती, ते काम आता तुम्ही करत राहायला हवे असे राहिलेले नाही, आणि जो व्यवसाय मॉडेल, जी भूमिका, जी ओळख इतका काळ अगदी योग्य वाटत होती ती आता पुढे येणाऱ्या गोष्टींशी मिळतीजुळती राहिलेली नाही. तुम्हाला हे जाणवत असेल, जरी तुम्ही अद्याप ते स्पष्ट करू शकत नसलात तरीही. जी गोष्ट काम करत होती ती आता अशा प्रकारे चुकीची वाटू लागली आहे जी तुम्ही इतरांना स्पष्ट करून सांगू शकत नाही, कारण बाहेरून पाहताना ती परिस्थिती अजूनही यशासारखीच दिसते.

तुम्ही कदाचित काहीतरी उभारले असेल. कदाचित एखादा व्यवसाय, कदाचित एखादा सराव (practice), कदाचित एखाद्या संस्थेतील एखादी भूमिका, कदाचित कामाचा असा एखादा साठा ज्याने तुम्हाला अनेक वर्षे ओळख दिली. त्याने तुमची सेवा केली. त्याने तुमच्या आजूबाजूच्या लोकांची सेवा केली. तो कदाचित आजही त्यांची सेवा करत असेल. पण तो आता 'तुम्ही जे बनत आहात' त्या व्यक्तीची सेवा करत नाहीये, आणि अस्तित्वात असलेली रचना आणि तुम्ही विकसित होऊन बनलेली व्यक्ती यातील तफावतीकडे (discreancy) आता दुर्लक्ष करता येणार नाही. तुम्ही काम करताना उठता आणि तुम्हाला विसंगतीची (mismatch) जाणीव होते, जी पूर्वी कधीच नव्हती.

हे संकट नाही. पाया पायाखालून सरकत असल्याची ही 'घडवणाऱ्या'ची (Forger) परिस्थिती नाही, आणि जुनाट असंतुलनाच्या (chronic imbalance) परिणामांची ही 'आत्मपरीक्षका'ची (Reckoner) परिस्थितीही नाही. हे काहीतरी वेगळे आहे — एका पूर्ण झालेल्या टप्प्याची ही नैसर्गिक समाप्ती (dissolution) आहे. कार्यपद्धती याला 'निर्णायक टप्प्या'चे (The Reckoning) मूळ रूप (archetype) म्हणते, आणि हे इतरांपेक्षा वेगळे आहे कारण येथे काहीही चुकीचे घडलेले नाही. काहीतरी पूर्ण झाले आहे.

मूलभूत यंत्रणा (The Underlying Mechanic)

कार्यपद्धती हे ओळखते की प्रगल्भ व्यावसायिक अशा क्षणांवर पोहोचतात जिथे पुढे येणाऱ्या गोष्टींसाठी जागा करण्यासाठी अस्तित्वात असलेली रचना विरघळून जाणे आवश्यक असते. हे संरचनात्मकदृष्ट्या असंतुलनाच्या दुरुस्तीपेक्षा ('पुनर्संतुलक' - The Recalibrator), संकटाला दिलेल्या प्रतिसादापेक्षा ('घडवणारा' - The Forger), किंवा परिणामांच्या स्वीकृतीपेक्षा ('आत्मपरीक्षक' - The Reckoner) वेगळे आहे. 'निर्णायक टप्पा' (The Reckoning) म्हणजे ओळख आणि रचनेच्या (configuration) पातळीवरील विरघळणे होय — एका कार्यरत प्रणालीचे विघटन (disassembly) कारण तिचे काम आता नैसर्गिक अंतापर्यंत पोहोचले आहे.

संरचनात्मक परिभाषेत सांगायचे तर, तुम्ही 'तिसऱ्या टप्प्यात' (Arc Three) आहात आणि तुम्ही मागील एक किंवा दोन दशके परिभाषित करणारे चक्र पूर्ण केले आहे. 'आंतरिक साखळी' (Internal Chain) आता सखोल समजेमध्ये परिपक्व (matured) झाली आहे. 'बाह्य चक्रा'ने (External Cycle) सिद्ध करता येण्याजोगा प्रभाव निर्माण केला आहे, व्यवहारांची रचना केली आहे, आणि प्रतिष्ठेचे भांडवल (reputational capital) उभारले आहे. जबाबदारी सोपवण्याची (delegation) पायाभूत सुविधा उभारली गेली आहे. शिकवण पुढे झिरपली (propagated) आहे. आणि आता ज्या चक्राने हे सर्व निर्माण केले ते चक्र पुढे चालू ठेवण्यासाठी योग्य राहिलेले नाही. क्षमता अबाधित आहे. फक्त संदर्भ (context) बदलला आहे.

येथे सर्वात सक्रिय असणारे पूर्वग्रह म्हणजे 'स्टेटस को बायस' (status quo bias - सद्यस्थिती टिकवून ठेवण्याचा कल) आणि 'एंडोमेंट इफेक्ट' (endowment effect - स्वतःच्या मालकीच्या गोष्टींना अवाजवी महत्त्व देणे), आणि हे दोन्ही केवळ व्यवहाराच्या पातळीवर (deal level) नसून रचनेच्या पातळीवर (configuration level) असतात. सद्य रचना तुमची स्वतःची असल्यामुळे तिच्या वस्तुनिष्ठ मूल्यापेक्षा अधिक मानसिक मूल्य तिला दिले जाते. ती विरघळवण्याचा विचार केल्याने तुमचे नुकसान टाळण्याची प्रवृत्ती (loss aversion) ट्रिगर होते, जी तुम्ही ती रचना उभारण्यासाठी किती गुंतवणूक केली आहे याच्या प्रमाणात असते. 'संक कॉस्ट फॅलसी' (sunk cost fallacy) तुम्हाला ती रचना अशा एका बिंदूपर्यंत टिकवून ठेवण्यास भाग पाडू शकते जिथे तिची देखभाल करणे तुमच्यासाठी किंवा तुमच्या आजूबाजूच्या लोकांसाठी उपयुक्त राहिलेले नसते. या विरघळण्याच्या (dissolution) क्षणाला ओळखण्यासाठी या पूर्वग्रहांच्या पलीकडे पाहण्याची आवश्यकता असते, जे संरचनात्मकदृष्ट्या कठीण असते कारण ते पूर्वग्रह त्याच ओळखीवर काम करत असतात जिला हे पाहावे लागणार असते.

तणाव (The Tension)

तुम्ही ज्या तणावाचा सामना करता तो विरघळणे (dissolution) आणि जतन करणे (preservation) यामधील असतो. जतन करणे म्हणते: जे काम करत आहे ते फेकून देऊ नका. व्यवसाय फायदेशीर आहे. भूमिकेचा आदर केला जातो. ओळख प्रस्थापित झाली आहे. मग अडथळा कशाला आणायचा? विरघळणे म्हणते: जे काम करत आहे तेच संपण्याची गरज आहे. सध्याच्या रचनेचे सुलभीकरण (optimization) करणे नव्हे तर तिला मुक्त करणे (release) हेच योग्य पुढचे पाऊल आहे. सुलभीकरण चालू ठेवल्याने सध्याच्या टप्प्याचा कालावधी तर वाढतो पण त्याची किंमत पुढचा टप्पा सुरू होण्यापासून रोखण्याच्या रूपात मोजावी लागते.

या पातळीवरील व्यावसायिकासाठी हा कार्यपद्धतीतील सर्वात कठीण टप्पा आहे. तुम्हाला परिभाषित करणारी प्रत्येक गोष्ट अशा एका वेगळ्या प्रश्नासाठी उभारली गेली होती जो प्रश्न तुम्ही आता हाताळत नाही आहात. कौशल्ये खरी आहेत. नातेसंबंध खरे आहेत. प्रतिष्ठा खरी आहे. त्यापैकी काहीही चुकीचे नाही. ते सर्व केवळ अशा कामाच्या भोवती संघटित (organized) झाले आहेत जे काम आता तुमचे काम राहिलेले नाही, आणि पुनर्रचनेसाठी (reorganization) त्यातील काही गोष्टींना विरघळू देणे आवश्यक असेल जेणेकरून नवीन रचना तयार होऊ शकेल.

देणगी (The Gift)

तुमच्याकडे अशी एक गोष्ट आहे जी एका पूर्ण झालेल्या चक्राला चिकटून राहणाऱ्या व्यावसायिकाकडे नसते, आणि ती म्हणजे जे भूतकाळात होते ते सोडून देण्याची (release) क्षमता. हे जेवढे सोपे वाटते त्यापेक्षा कितीतरी अधिक दुर्मिळ आहे. बहुतांश यशस्वी लोक हे करू शकत नाहीत. त्यांनी आपली ओळख त्या रचनेमध्ये (configuration) विणलेली असते, आणि ओळख विरघळल्याशिवाय ती रचना विरघळू शकत नाही — जे असह्य असते, त्यामुळे त्या रचनेचा परतावा (returns) कमी होत असतानाही ती रचना टिकवून ठेवली जाते. तुम्ही अधिक कठीण काम करत आहात: पूर्णत्वाकडे (completion) लक्ष देणे आणि त्या निरीक्षणावर कृती करण्याची तयारी दर्शवणे.

ही मुक्तता (release) हेच पुढच्या टप्प्याला शक्य बनवते. जे व्यावसायिक मुक्तता करू शकत नाहीत ते मागील चक्र तोपर्यंत चालवत राहतात जोपर्यंत ते त्यांना संपुष्टात आणत नाही (deplete). जे व्यावसायिक मुक्तता करू शकतात ते पुढच्या उदयासाठी (emergence) परिस्थिती निर्माण करतात — जे अनेकदा ते प्रत्यक्ष जे बनले आहेत त्याच्याशी अधिक सुसंगत असते, आणि जे एका उच्च पायावरून चक्रवाढीचे (compounding) आणखी एक चक्र निर्माण करू शकते. मुक्तता ही पुढच्या अध्यायाची पूर्वअट (precondition) आहे.

पुढचे पाऊल (The Next Move)

पुढील १४ दिवसांत, 'आंतरिक साखळी'पासून (Internal Chain) सुरुवात करून एका संपूर्ण पुनर्रचनेला (reconfiguration) सुरुवात करा. 'बाह्य चक्र' (External Cycle) अद्याप नाही — ते नंतर येते. सद्य रचना उभारताना तुम्हाला जे समजले नव्हते ते आता तुम्हाला काय समजले आहे या प्रश्नापासून सुरुवात करा. 'चार प्रश्नांच्या' (Four Questions) माध्यमातून मागील दशकावर लिखित स्वरूपात प्रक्रिया करा. या टप्प्यात प्रत्यक्षात काय घडले? त्याची अनेक संभाव्य कारणे काय होती? वेगळा दृष्टीकोन असलेली व्यक्ती काय पाहील? आता तुम्ही प्रत्यक्षात कशाची चाचणी करू शकता? हा पुढील रचनेचा पाया आहे. याशिवाय, नवीन रचना केवळ वेगळ्या वेशात जुन्या रचनेच्याच कार्यपद्धतीची पुनरावृत्ती (reproduce) करेल.

'निर्णायक टप्प्याच्या' (Reckoning) अवस्थेत असलेले बहुतेक व्यावसायिक या पावलावर याच सापळ्यात अडकतात की ते जुन्या रचनेवर प्रक्रिया करण्यापूर्वीच नवीन रचनेकडे झेप घेतात. नवीन उपक्रम, नवीन भूमिका, नवीन प्रकल्प — हे सर्व मोहात पाडणारे (tempting) असतात कारण ते प्रगतीसारखे वाटतात. पण ते म्हणजे त्याच जुन्या रचनेने नवीन रूपात स्वतःला पुन्हा प्रस्थापित करणे असते, कारण मूलभूत समज अद्याप अद्ययावत (updated) झालेली नसते. जुन्यावर प्रक्रिया करणे हेच पुढचे पाऊल आहे. नवीन रचना त्यानंतरच तयार होते.

तुमच्या मोफत मूल्यांकनातील हे एक पाऊल आहे. संपूर्ण वैयक्तिक प्रोफाइल (Personal Profile) तुम्हाला एका मोठ्या संक्रमणासाठी (transition) जुळवून घेतलेला तुमचा सहा-क्षेत्रीय संसाधन नकाशा, पुनर्रचनेच्या (reconfiguration) काळात कोणते पैलू विस्कळीत करणे तुम्हाला परवडू शकते आणि कोणत्या पैलूंचे तुम्ही संरक्षण केलेच पाहिजे हे दर्शवते, तुमच्या 'विश्वास सूत्र' (Trust Formula) गुणांमध्ये या विरघळण्याच्या प्रक्रियेतून (dissolution) तुमच्यासोबत काय प्रवास करते आणि काय नव्याने बांधले गेले पाहिजे याकडे लक्ष वेधले जाते, मुख्य ओळखीच्या पुनर्रचनेसाठी पूर्वग्रह-विशिष्ट इशारे (स्टेटस को बायस (status quo bias), एंडोमेंट इफेक्ट (endowment effect), संक कॉस्ट फॅलसी (sunk cost fallacy), बांधिलकी वाढवणे (escalation of commitment)), आणि पुढची रचना काय असावी हे स्पष्ट करण्यासाठी 'आंतरिक साखळी'च्या (Internal Chain) प्रक्रियेचा वापर करणारा ९० दिवसांचा क्रम दर्शवते. जर एक पाऊल उपयुक्त वाटत असेल, तर खऱ्या कामाला प्रत्यक्ष संपूर्ण निदानातून (diagnostic) सुरुवात होते.